Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Politika Belgesi
Türkiye Çocuklara Yeniden Özgürlük Vakfı (Vakıf), başta çocukların ve gençlerin olmak üzere tüm öznelerin haklarını ve onurlarını merkeze koyar. Toplumsal cinsiyet eşitliğini, ayrımcılıkla mücadeleyi ve güvenli ortam oluşturmayı temel ilkeleri arasında görür. Vakıf, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin çocukların ve gençlerin yaşamlarını doğrudan etkileyen yapısal bir sorun olduğunun bilinciyle hareket eder ve bu eşitsizliği ortadan kaldırmayı kapsayıcı bir sorumluluk olarak görür.
Bu belge, Vakfın toplumsal cinsiyet eşitliğine dair vizyonunu, değerlerini ve etik çerçevesini görünür kılar. Eşitlik; kurumsal yapıda, gönüllülük ve insan kaynağı süreçlerinde, ortaklıklarda, projelerde ve iletişim faaliyetlerinde anaakımlaştırılır. Program döngüsünün her aşamasında (tasarım, uygulama, izleme ve öğrenme) toplumsal cinsiyet eşitliğinin güvence altına alınması hedeflenir. Vakıf, şiddet, istismar ve sömürüye karşı sıfır tolerans ilkesini benimser ve bu ilkeyi politika ve prosedürlerinin ayrılmaz bir parçası olarak uygular. Çalışma ortamları, tesisler, dijital altyapılar ve saha etkinliklerinde net ve yazılı prosedürler devreye sokulur. Riskin yüksek olduğu bağlamlarda ise özel koruyucu protokoller ve çocuk güvenliği rehberlerinin geliştirilerek uygulanması Vakıf için temel prensiptir.
Politika belgesi ve ekleri; çalışanlar, gönüllüler, stajyerler, danışmanlar, tedarikçiler, iş ortakları, ziyaretçiler ve kurum adına hareket eden tüm kişi/kurumları kapsar. Çocuklarla doğrudan temasın olduğu durumların yanı sıra, ürün/hizmet, iletişim/medya ve çevrim içi faaliyetler gibi dolaylı etkilerin bulunduğu alanlarda da geçerlidir. Kurum ve iş ortakları/tedarikçiler için bu politikadaki standartların benimsenmesi ve tedarik sözleşmelerine ek hüküm konulması ön koşuldur.
Belge, ulusal mevzuat ve uluslararası standartlarla uyumludur. Dayanaklarını Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (BMÇHS), Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW), ILO’nun 138 ve 182 sayılı sözleşmeleri (asgari çalışma yaşı ve en kötü biçimlerde çocuk işçiliğinin ortadan kaldırılması), ILO 190 sayılı İşyerinde Şiddet ve Taciz Sözleşmesi, Kadınlara Yönelik Şiddet ve Ev İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadele Hakkındaki Avrupa Konseyi Sözleşmesi (İstanbul Sözleşmesi) ile BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (özellikle Amaç 5: Toplumsal Cinsiyet Eşitliği) oluşturur.
Belge ayrıca Vakfın mevcut politika ve prosedürleriyle – özellikle Çocuk Güvenliği Politikası Davranış Kuralları ve Genel Davranış Kuralları ile – bütünleşik şekilde uygulanır. Böylelikle toplumsal cinsiyet eşitliği ile çocuk güvenliği arasında güçlü bir bağ kurularak her iki alanda da kurumsal taahhütler somutlaştırılır.
TANIMLAR
Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Kesişimsellik
- Toplumsal Cinsiyet: Toplumun kadın/erkek/çeşitli toplumsal cinsiyet kimliklerine atfettiği roller, normlar ve beklentiler bütünü.
- Toplumsal Cinsiyet Eşitliği: Tüm toplumsal cinsiyetlerin eşit haklara, fırsatlara ve kaynaklara erişiminin güvence altına alınması; hiçbir grubun sistematik olarak haklarından mahrum bırakılmaması.
- Kesişimsellik[1]: Cinsiyet eşitsizliğinin, engellilik, etnisite, göçmenlik, sosyo-ekonomik durum gibi kimliklerle çarpan etkisiyle derinleştiğini kabul eden yaklaşım.
- Olumlu Erkeklikler[2]: Erkek çocuklar ve erkeklerin şiddetsiz, eşitlikçi ve bakım veren rollerle güçlendirilmesi; zararlı toplumsal cinsiyet normlarına itiraz eden davranışların teşviki.
- Bakım Veren Eşitliği: Ebeveynler/bakıcılarda ev içi bakım ve çocuk bakımının adil paylaşımı; programlarda erkeklerin bakım rollerinin etkin bir şekilde desteklenmesi.
İLKELER
Eşitlik Bir Haktır: Bu ilke gereği, hiçbir toplumsal cinsiyet ya da kimlik sistematik olarak ayrıcalıklı kılınamaz. Kız ve oğlan çocukların, kadın ve erkeklerin ve farklı toplumsal cinsiyet kimliklerinin eşit hak, fırsat ve kaynaklara erişimi güvence altına alınır.
Kök Nedenlere Müdahale (Dönüştürücülük): Amaç yalnızca eşitsizliklere duyarlılık göstermek değil, bu eşitsizlikleri üreten yapıları ve normları değiştirmektir. Bu nedenle Vakfın çalışmaları asgari düzeyde toplumsal cinsiyet dönüştürücü bir yaklaşımla tasarlanır. Böylece kalıp yargıların pekiştirilmesi engellenir, toplumsal rollerin adil biçimde yeniden inşası desteklenir.[3]
Bütüncül Yaklaşım: Toplumsal cinsiyet eşitliği, yalnızca bireyler arası ilişkilerde değil; aile, okul, toplum ve kurum düzeylerinde de ele alınmalıdır. Vakıf, eşitliği “ilişkiler ve güç” bağlamında bütüncül bir anlayışla değerlendirir.
Kesişimsellik ve Kapsayıcılık: Vakfın tüm çalışmaları, farklı kimliklerin ihtiyaçlarına duyarlı olacak biçimde tasarlanır. Bu kapsamda cinsiyet, yaş, engellilik ve benzeri faktörlere göre ayrıştırılmış veri toplanır; iletişim ve başvuru yolları herkes için erişilebilir kılınır. Böylelikle hiçbir çocuk ya da yetişkin, kimliğinden veya koşullarından ötürü dışlanmaz.
Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Anaakımlaştırılması: Toplumsal cinsiyet eşitliği, Vakfın tüm çalışmalarında temel bir ilke olarak benimsenir ve çalışma/proje döngüsünün her aşamasına entegre edilir.
Olumlu Erkeklikler: Toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamak için yalnızca kadınların güçlendirilmesi değil, aynı zamanda erkeklerin ve oğlan çocukların eşitlikçi ve şiddetsiz rollerle yeniden tanımlanması gerekir.
Bakım Veren Eşitliği: Çocuklarla çalışan bir kurum olarak Vakıf, bakım emeğinin yalnızca kadınlara yüklenmesini reddeder ve kadınlar ile erkekler arasında adil biçimde paylaşılmasını savunur. Çalışmalarında anneler kadar babaların da aktif katılımını teşvik eder, böylece bakım yükünden kaynaklanan toplumsal cinsiyet eşitsizliğini azaltmayı hedefler.
Vakfın Politikalarının Bütüncül Uygulama ve Yaptırım Mekanizması
Etik Komite’nin Rolü ve Yapısı
Etik Komite, Vakfın çocuk güvenliği, toplumsal cinsiyet eşitliği ve davranış kuralları dahil tüm politika belgelerinin uygulanmasını gözetir, ihlalleri inceler ve hesap verebilirliği sağlar. Genel Kurul tarafından iki yılda bir seçilen toplumsal cinsiyet alanında uzman 3 kişiden oluşur. Bildirim (ihlali gören, duyan veya şüphelenen herkesin başvurusu) ve şikâyet (ihlale uğrayan kişinin veya onun adına yapılan resmî başvuru) mekanizmalarını yürütür. Başvurular tek bir çevrimiçi form üzerinden alınır; form anonim doldurulabilir. Çocuk güvenliği ihlallerinde ek olarak çocuk dostu yöntemler (resimli kutular, güvenli danışma alanları, kolay dil) kullanılır. Komite başvuruları alır, riskleri değerlendirir, gerektiğinde geçici önlemler önerir, tarafsız biçimde inceleyerek uygun yaptırım önerilerini yönetim kuruluna sunar. Ayrıca politika ve uygulamaların etkinliğini izler, yıllık raporlarla kurumun sürekli öğrenme sürecine katkı sağlar.
Etik Komite, yılda en az bir kez vakfın yıllık faaliyet raporu içinde kamuya açık bir özet sunar. Bu bölümde şikâyetlerin sayısı ve türleri, alınan önlemler ile öğrenilen dersler kişisel veriler gizlenmiş şekilde paylaşılır. Ayrıca Komite, bu süreçlerden hareketle kurum içi eğitim ihtiyaçlarını belirler ve önleyici öneriler geliştirerek kurumsal öğrenmeye katkı sağlar.
Yaptırım ve Sonuçlar
İhlallerin sonuçları, ağırlığına göre kademeli biçimde uygulanır; uyarı, eğitim, görevden uzaklaştırma, sözleşmenin feshi ve gerekli durumlarda yasal bildirim gibi yaptırımlar gündeme gelir. Şiddet, cinsel istismar ve taciz gibi ağır ihlallerde ise derhal ilgili adli ve idari makamlara bildirim yapılır. Etik Komite’nin tavsiyeleri yönetim için bağlayıcıdır; uygulanmadığı durumlarda gerekçenin yazılı olarak kayda geçirilmesi zorunludur.
[1] Intersectionality
[2] Positive Masculinities
[3] Gender-Transformative: Toplumsal cinsiyet eşitliklerine yalnızca duyarlılık göstermekle kalmayıp (gender-sensitive), bu eşitsizlikleri üreten yapıları, normları ve güç ilişkilerini dönüştürmeyi amaçlayan yaklaşım